Thị trường tăng trưởng nóng nhưng phân bố thiếu đồng đều

Thị trường điện ảnh Việt Nam những năm gần đây ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ cả về lượng phim sản xuất lẫn sức mua của khán giả. Theo số liệu từ CGV, năm 2025, doanh thu phòng vé toàn quốc đạt khoảng 5.593 tỷ đồng với 70 triệu lượt vé bán ra, 314 bộ phim phát hành trên tổng số 1.257 phòng chiếu thuộc 241 cụm rạp.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng ấy là sự chênh lệch lớn về cơ hội tiếp cận điện ảnh giữa các vùng miền:

Mật độ rạp còn thấp: Cả nước mới đạt mức bình quân khoảng 12,3 phòng chiếu/1 triệu dân, với tần suất xem phim chỉ khoảng 0,7 lượt/người/năm.

Tập trung quá mức vào hai đầu tàu: Báo cáo của Cinemark trong 6 tháng đầu năm 2026 chỉ ra rằng riêng Hà Nội và TP.HCM đã chiếm tới 54,6% tổng doanh thu phòng vé cả nước.

Nhiều địa bàn “trắng” rạp chiếu: Khảo sát thực tế cho thấy vẫn còn những địa phương như Cao Bằng, Lai Châu, Điện Biên hoàn toàn chưa có rạp chiếu phim (kể cả tư nhân lẫn nhà nước).

Thực trạng này tạo ra rào cản lớn cho công chúng ngoài khu vực trung tâm. Như chia sẻ của bà Hà Thị Hường (xã Phú Xuyên, Hà Nội), mỗi lần muốn đưa con đi xem phim, gia đình bà phải di chuyển quãng đường từ 15–20 km để tới được cụm rạp gần nhất. Ở góc độ người trẻ, sinh viên Nguyễn Lan Phương (ĐH Kinh tế - ĐHQGHN) cũng bày tỏ mong muốn có thêm các địa điểm chiếu phim thuận tiện, chất lượng tốt để thế hệ trẻ dễ dàng tiếp cận những tác phẩm giàu giá trị về lịch sử, văn hóa dân tộc.

Từ góc nhìn của người làm nghề, ông Phan Đình Thanh – Tổng Giám đốc Hãng Phim truyện I (đơn vị sản xuất Đào, phở và piano, Thanh âm vượt đại dương...) – nhận định nhiều tỉnh thành có quy mô dân số lớn nhưng lại thiếu rạp đạt chuẩn. Khi đưa phim về phục vụ bà con, việc phải trình chiếu tạm bợ bằng màn hình LED hay dàn âm thanh không đạt yêu cầu đã làm giảm đi đáng kể chất lượng nghệ thuật cũng như cảm xúc truyền tải của tác phẩm.

Mở rộng hạ tầng rạp: Khai mở dư địa doanh thu cho nhà làm phim

Khác với các loại hình giải trí trực tuyến, rạp chiếu phim là hạ tầng văn hóa gắn liền với vị trí địa lý cố định. Lượng ghế trống tại các cụm rạp ở Hà Nội hay TP.HCM không thể bù đắp cho nhu cầu của khán giả cách đó hàng trăm cây số. Hơn nữa, thói quen ra rạp thường được hình thành từ chính sự hiện diện sẵn có của địa điểm giải trí tại địa phương. Nếu cứ chờ thị trường chứng minh được doanh thu cao mới rót vốn xây rạp, ngành điện ảnh sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn: thiếu rạp dẫn đến ít khán giả, và ít khán giả lại khiến nhà đầu tư e ngại.

Đối với các nhà sản xuất, độ phủ của mạng lưới rạp chiếu quyết định trực tiếp đến khả năng thu hồi vốn. Vòng đời thương mại của một bộ phim ngoài rạp rất ngắn, doanh thu chủ yếu dồn vào những tuần đầu tiên trước khi bị các tác phẩm mới thay thế. Một bộ phim được phát hành trên 1.500 phòng chiếu – đặc biệt là tại những vùng thị trường mới chưa được khai phá – chắc chắn sẽ có biên độ tiếp cận khán giả và tích lũy doanh thu tốt hơn hẳn so với việc chỉ quanh quẩn ở 1.000 phòng chiếu tại các đô thị quen thuộc.

Đồng bộ chính sách để phát triển bền vững

Quyền được hưởng thụ và tiếp cận các giá trị, cơ sở văn hóa của người dân đã được khẳng định rõ trong Hiến pháp năm 2013 và Luật Điện ảnh năm 2022. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp điện ảnh đến năm 2030, bài toán hạ tầng chiếu phim cần những giải pháp đồng bộ thay vì phát triển tự phát:

Khuyến khích mô hình rạp linh hoạt: Xây dựng cơ chế ưu đãi thu hút doanh nghiệp đầu tư các cụm rạp quy mô vừa và nhỏ, tối ưu chi phí vận hành để phù hợp với sức mua và quy mô dân số của từng địa phương.

Quy hoạch bài bản tại cơ sở: Chính quyền các tỉnh, thành cần chủ động rà soát nhu cầu thực tế, bố trí quỹ đất thuận lợi và tạo điều kiện về mặt bằng cho các dự án rạp chiếu chuyên nghiệp, tránh đầu tư dàn trải kém hiệu quả.

Tận dụng thiết chế văn hóa sẵn có: Kết hợp nâng cấp các trung tâm văn hóa địa phương và đẩy mạnh hoạt động chiếu phim lưu động bài bản tại những vùng sâu, vùng xa, địa bàn còn khó khăn.

Sự phát triển của một nền điện ảnh đòi hỏi tính liên kết chặt chẽ giữa ba khâu: Sáng tạo – Phát hành – Khán giả. Khi mạng lưới rạp chiếu được phủ rộng và đồng đều hơn, điện ảnh Việt không chỉ thực hiện trọn vẹn sứ mệnh phục vụ công chúng mà còn tự mở ra không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng cho chính mình.